• KOSZYK 0 (0 zł)
    Brak produktów w koszyku.
medicon.plCzytelnia ChorobyChoroby zakaźne i pasożytnicze › Różyca - co to jest, przyczyny, objawy

Różyca - co to jest, przyczyny, objawy

Data publikacji: 2024-07-10
Autor: Redakcja medicon.pl

Erysipelothrix rhusiopathiae to bakteria, która ma zdolność do zakażenia szerokiego spektrum gospodarzy i ich zwierząt, a w tym świń, ptaków, a także ryb czy innych zwierząt morskich. Różyca u ludzi, choć rzadziej występująca, może prowadzić do poważnych komplikacji, w tym do postaci narządowych i posocznicowych, które wymagają intensywnego leczenia medycznego.

Różyca - definicja

Różyca to choroba, która charakteryzuje się zdolnością do zakażenia szerokiego zakresu zwierząt, w tym głównie świń, ale również ptaków, gadów oraz różnych gatunków morskich jak ryby, kraby, foki czy wieloryby. W kontekście świń mówi się o występowaniu róży świńskiej, która jest szczególnie istotna z punktu widzenia gospodarki rolnej ze względu na potencjalne straty w produkcji zwierzęcej.

Różyca, znana naukowo jako rhusiopathia suum, to choroba infekcyjna wywołana przez bakterię Erysipelothrix rhusiopathiae.

Definicja różycy

Bakteria ta przenosi się między zwierzętami przez bezpośredni kontakt lub przez pośredników, jak na przykład zanieczyszczoną wodę, karmę lub przez wektory mechaniczne, co oznacza, że kontrola i zapobieganie rozprzestrzenianiu się różycy wymaga rygorystycznych środków sanitarnej higieny w hodowlach.

Zakażenie Erysipelothrix rhusiopathiae może również przenosić się na ludzi, co klasyfikuje różycę jako chorobę zoonotyczną, potencjalnie powodując u ludzi postać skórno-zapalną, znana jako erysipeloid.

Zakażenie różycą 

Różyca jest zaraźliwa zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi. Choroba ta, znana również pod nazwami palec tranowy, foczy palec oraz krabowe zapalenie skóry, może przenosić się na człowieka w wyniku bezpośredniego kontaktu ze zainfekowanymi zwierzętami lub ich produktami. Najczęstszym źródłem zakażenia dla ludzi są świnie domowe, które mogą być bezobjawowymi nosicielami patogenu. Zakażenie u ludzi zazwyczaj ma miejsce podczas obróbki zainfekowanego mięsa, ryb czy innych zwierzęcych surowców.

Do transmisji choroby dochodzi często przez zetknięcie zranionej skóry z zainfekowanym materiałem, co jest typowe dla osób zawodowo związanych z hodowlą zwierząt, przetwórstwem mięsnym lub rybactwem, a także dla weterynarzy i osób pracujących w gospodarstwach rolnych. Z tego powodu różyca jest uważana za chorobę wektorową, gdzie wektorem są najczęściej sami ludzie lub zanieczyszczone przedmioty.

W Polsce, jak w wielu innych krajach, różyca jest jednym z najczęściej diagnozowanych zakażeń wśród trzody chlewnej, lecz dzięki skutecznym środkom prewencyjnym liczba zakażeń zarówno wśród zwierząt, jak i ludzi stale maleje. Zastosowanie odpowiednich środków ochrony osobistej, takich jak rękawice i odzież ochronna, oraz dbałość o higienę w miejscach pracy może znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia.

Przebieg zakażenia różyca 

Zakażenie włoskowcem różycy charakteryzuje się różnorodnością form klinicznych, które obejmują zarówno różne zmiany skórne, nacieki zapalne skóry, objawy ogólnoustrojowe czy poważne postacie narządowe. W zależności od zaawansowania infekcji i reakcji organizmu, choroba może przebiegać w jednej lub kilku z następujących form:

  • Różyca skórna – występuje najczęściej i charakteryzuje się bolesnymi, dobrze odgraniczonymi zmianami na skórze, szczególnie palców i dłoni. Zmiany te są zaczerwienione, obrzęknięte, błyszczące i cieplejsze w dotyku niż otaczająca skóra. Towarzyszą im często ogólne objawy zakażenia, takie jak gorączka. W tym przypadku stosuje się objawowe leczenie powikłań. 
  • Różyca posocznicowa – jest to poważniejsza forma, gdzie dochodzi do rozsiania bakterii po całym organizmie. Może prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie wsierdzia, czyli wewnętrznej warstwy ściany serca. Zapalenie wsierdzia jest jednym z najczęstszych i najpoważniejszych powikłań róży posocznicowej i może mieć poważne konsekwencje dla funkcjonowania serca.
  • Różyca narządowa – Dotyczy przypadków, gdzie infekcja obejmuje konkretne narządy. Może manifestować się jako:
    • Zapalenie stawów, kości, lub wsierdzia.
    • Zaburzenia neurologiczne, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
    • Problemy z układem oddechowym, w tym zapalenie płuc.
    • Zaburzenia przewodu pokarmowego, w tym bóle brzucha, nudności, wymioty, i biegunka.
    • Zaburzenia układu moczowego, które mogą obejmować ból przy oddawaniu moczu, krwiomocz, czy nieprzyjemny zapach moczu.

    Objawy ogólne w postaci narządowej mogą obejmować gorączkę, dreszcze, osłabienie, ból i zawroty głowy, nadmierną senność, zmniejszenie masy ciała, nadmierne pocenie się, oraz inne symptomy związane z konkretnie zaatakowanym narządem lub układem.

    Walka z zakażeniem włoskowcem różycy wymaga kompleksowej diagnostyki i szybkiego wdrożenia odpowiedniego leczenia antybiotykowego, aby zminimalizować ryzyko powikłań i poprawić rokowania pacjenta. Ważne jest także monitorowanie reakcji na leczenie i dostosowanie terapii do aktualnego stanu pacjenta. W celu uniknięcia ponownego zakażenia konieczna jest odpowiednia profilaktyka.

    Diagnozowanie różycy 

    W podejrzeniu różycy ważne jest przeprowadzenie szeregu badań diagnostycznych, które pozwolą na potwierdzenie obecności patogenu oraz ocenę stopnia zaawansowania i rozległości infekcji. Diagnoza obejmuje zwykle:

    • Wywiad medyczny – lekarz zbiera informacje dotyczące objawów, możliwego narażenia na kontakt ze zwierzętami lub ich produktami, historii chorób towarzyszących oraz stosowanych leków, co jest fundamentalne dla ustalenia ryzyka zakażenia.
    • Badanie fizykalne – ocena ogólnego stanu zdrowia, w tym szczególna uwaga na zmiany skórne, obrzęki, zaczerwienienia oraz inne symptomy mogące wskazywać na infekcję.
    • Badania laboratoryjne:
      • Ocena wskaźników stanu zapalnego – badania krwi, w tym leukocytoza, OB (odczyn Biernackiego), CRP (białko C-reaktywne) oraz prokalcytonina, które mogą być podwyższone w przypadku infekcji.
      • Badanie mikrobiologiczne – zeskrobiny lub materiał z biopsji zmian skórnych poddawane są analizie w celu wykrycia obecności bakterii Erysipelothrix rhusiopathiae.
      • Posiew krwi – zalecany w przypadku podejrzenia sepsy; pozwala na identyfikację patogenu w krwiobiegu.
    • Badania funkcji narządów - ocena funkcjonowania nerek, wątroby i serca, aby wykluczyć ewentualne powikłania narządowe związane z posocznicą.
    • Badania obrazowe:
      • Echokardiografia – szczególnie istotna przy podejrzeniu zapalenia wsierdzia, pozwala ocenić strukturę i funkcję serca.
      • Tomografia komputerowa (CT) – może być zalecona w przypadku podejrzenia komplikacji narządowych, takich jak ropnie wewnątrzorganowe lub inne zaburzenia strukturalne.

    Leczenie różycy 

    Powikłania narządowe różycy są ogromne, dlatego włoskowiec różycy należy dokładnie wyleczyć. Leczenie różycy, w szczególności jej skórnej postaci, opiera się głównie na zastosowaniu antybiotykoterapii, której efektywność pozwala na uzyskanie wyleczenia u większości pacjentów. W tej grupie często wystarcza samoistna remisja lub odpowiednio wczesne wdrożenie antybiotyków takich jak penicylina czy ceftriakson, które są skuteczne przeciwko Erysipelothrix rhusiopathiae. W przypadkach bardziej zaawansowanych, jak przy zapaleniu wsierdzia, konieczne może być zastosowanie bardziej inwazyjnych metod leczniczych, w tym operacyjnej wymiany zastawki serca, co wiąże się z poważnym ryzykiem i długotrwałym procesem rekonwalescencji.

    W ramach profilaktyki zakażenia włoskowcem różycy ważne jest minimalizowanie ryzyka kontaktu z patogenem, co można osiągnąć przez stosowanie odzieży ochronnej. To szczególnie istotne dla osób, które zawodowo mają do czynienia ze zwierzętami czy produktami pochodzenia zwierzęcego, takimi jak mięso czy ryby. Równie istotna jest dbałość o higienę w miejscach pracy, gdzie ryzyko zakażenia jest podwyższone, co obejmuje regularne dezynfekcje oraz przestrzeganie procedur sanitarnych mających na celu eliminację potencjalnych źródeł zakażeń. Działania te są fundamentalne nie tylko dla zapobiegania różycy, ale również innych zoonoz, które mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne dla osób narażonych. 

    Źródła:
    • Truszczyński M., Pejsak Z., Praktyczne dane o szczepionkach i szczepieniach przeciw chorobom zakaźnym świń. Część I. Choroby bakteryjne Życie Weterynaryjne, 2013, 88(12).
    • Drobiński J., Bartkowska-Białas E., Infekcyjne zapalenie wsierdzia powikłane niewydolnością krążenia i ostrą niewydolnością nerek wywołane pałeczką różycy – opis przypadku, Anestezjologia i Ratownictwo, 2010; 4: 99-110.
    • Knap, J. P. „Różyca ludzi w województwie lubelskim w latach 2005–2008 na tle jej sytuacji epidemiologicznej w Polsce. Próba analizy.” Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 19.2 (2013).