Ultrasonografia (USG) – co to jest, zastosowania
Ultrasonografia, czyli badanie USG, jest nieinwazyjnym badaniem diagnostycznym, wykorzystującym fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości do obrazowania wewnętrznych struktur ciała. Badanie ultrasonograficzne polega na zastosowaniu przetwornika ultradźwięków, emitującego i odbierającego fale dźwiękowe, przekształcane następnie w obraz na monitorze.
Ultrasonografia – definicja
Badanie USG polega na zastosowaniu przetwornika ultradźwięków, który emituje i odbiera fale dźwiękowe odbite od tkanek, przekształcając je w obraz na monitorze. Ultrasonografia opiera się na zasadzie echa dźwiękowego, co pozwala na dokładną ocenę narządów wewnętrznych takich, jak: serce, tarczyca, wątroba, nerki, piersi oraz pęcherz moczowy.
Ultrasonografia (USG) to nieinwazyjne badanie diagnostyczne, wykorzystujące fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości do tworzenia obrazów wewnętrznych struktur ciała.
Definicja ultrasonografii
Wykonanie ultrasonografii jest całkowicie bezpieczne, nie wymaga specjalnego przygotowania i jest powszechnie stosowane jako alternatywa dla badań RTG oraz tomografii komputerowej.
Wskazania do wykonania badania USG
Badanie ultrasonograficzne (USG) jest powszechnie stosowaną metodą diagnostyczną, umożliwiającą nieinwazyjną ocenę różnych narządów i struktur ciała. Wykonanie badania USG jest wskazane w wielu sytuacjach klinicznych ze względu na jego bezpieczeństwo, precyzję oraz brak ekspozycji na promieniowanie jonizujące, jak ma to miejsce w badaniach RTG czy wówczas, gdy lekarz wykonuje tomografię komputerową. Badanie ultrasonograficzne jest wykonywane m.in. podczas:
- operacji – USG śródoperacyjne wspiera chirurgów w czasie operacji, umożliwiając dokładną lokalizację zmian chorobowych i ocenę skuteczności zabiegu,
- diagnostyki tarczycy – USG tarczycy umożliwia ocenę wielkości, struktury oraz wykrycie guzków czy innych zmian patologicznych,
- diagnostyki piersi – USG piersi jest prymarnym badaniem wykrywającym zmiany nowotworowe, szczególnie u młodszych kobiet, u których mammografia może być mniej skuteczna,
- diagnostyki urazów i schorzeń stawów – USG stawu kolanowego oraz innych stawów pozwala na: ocenę struktury, wykrycie płynu stawowego, urazów więzadeł czy ścięgien.
- ciąży – USG ciąży pozwala monitorować: rozwój płodu, ocenę jego wielkości oraz wykrycie ewentualnych nieprawidłowości,
- diagnostyki wątroby i śledziony – USG jest wykorzystywane do oceny struktury, wykrywania zmian ogniskowych oraz monitorowania pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby,
- oceny naczyń krwionośnych – badanie dopplerowskie jest stosowane do oceny przepływu krwi w naczyniach krwionośnych, co jest ważne w diagnostyce chorób układu krążenia,
- oceny narządów jamy brzusznej – USG jamy brzusznej jest stosowane do tego, by ocenić powłoki brzuszne oraz do oceny: wątroby, pęcherzyka żółciowego, nerek, śledziony, a także trzustki, pomagając w wykryciu zmian nowotworowych i innych patologii,
- oceny narządów miednicy małej – USG przezodbytnicze i przezpochwowe są używane do oceny narządów rozrodczych, pomagając w diagnostyce schorzeń takich, jak endometrioza czy guzy jajników,
- oceny serca – USG serca (echo serca) pozwala na ocenę budowy i funkcji serca, jest szczególnie przydatne w diagnostyce: nadciśnienia tętniczego, wad serca oraz chorób mięśnia sercowego,
- oceny układu moczowego – USG pęcherza moczowego i nerek pozwala na wykrycie kamieni, guzów oraz innych patologii układu moczowego,
- oceny węzłów chłonnych – USG węzłów chłonnych pomaga zlokalizować okoliczne węzły chłonne, jakie są powiększone i które mogą świadczyć o infekcjach, stanach zapalnych czy nowotworach.
Badanie USG jest wszechstronnym narzędziem diagnostycznym, znajdującym zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny. Jego zaletami są nieinwazyjność, brak promieniowania jonizującego oraz możliwość uzyskania dynamicznych obrazów narządów wewnętrznych w czasie rzeczywistym.
Przeciwwskazania do badania USG
Badanie ultrasonograficzne (USG) jest powszechnie uznawane za bezpieczne i nieinwazyjne. Istnieją jednak pewne przeciwwskazania do wykonania badania USG. Są to m.in.:
- alergie na żel do USG – rzadko, ale może wystąpić uczulenie na składniki żelu używanego podczas wykonywania USG,
- ciężkie infekcje skórne – obecność ciężkich infekcji skórnych w miejscu, gdzie ma być wykonane badanie ultrasonograficzne, może być przeciwwskazaniem ze względu na ryzyko dalszego rozprzestrzenienia się infekcji,
- ciężkie schorzenia serca – w niektórych przypadkach takich, jak badanie USG serca (echo serca) u pacjentów z ciężkimi schorzeniami serca, konieczna jest konsultacja z kardiologiem,
- niepokój pacjenta – pacjenci odczuwający silny niepokój bądź klaustrofobię, mogą wymagać dodatkowego wsparcia przed badaniem,
- obecność metali – obecność metalowych implantów albo ciał obcych w jamie brzusznej może wpływać na jakość obrazu USG jamy brzusznej,
- oparzenia – obszary skóry dotknięte oparzeniami mogą być zbyt wrażliwe, by bezpośrednio dotykać głowicę aparatu USG,
- otwarte rany – badanie USG nie powinno być wykonywane bezpośrednio na otwartych ranach, ponieważ głowica ultrasonografu wymaga kontaktu z nienaruszoną skórą,
- pewne warunki w ciąży – choć USG ciąży jest bezpieczne, w pewnych warunkach klinicznych mogą być preferowane inne metody monitorowania płodu,
- skłonność do krwawień – pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia krwi wymagają szczególnej ostrożności, zwłaszcza podczas USG przezodbytniczego czy biopsji pod kontrolą USG,
- trudności w dostępie – trudności w dostępie do badanej okolicy, np. w przypadku otyłości, mogą ograniczać skuteczność badania USG,
- trudności w oddychaniu – pacjenci z ciężkimi problemami oddechowymi mogą mieć trudności z utrzymaniem odpowiedniej pozycji podczas badania USG.
Ważne jest, aby lekarz przeprowadzający badanie USG dokładnie ocenił stan pacjenta i wszelkie potencjalne przeciwwskazania przed wykonaniem ultrasonografii.
Przebieg badania USG
Przebieg badania USG obejmuje kilka podstawowych etapów: pacjent leży w wygodnej pozycji, a lekarz wykonujący badanie nakłada specjalny żel na skórę w miejscu badania, aby zapewnić lepsze przewodzenie fal dźwiękowych.
Następnie lekarz przykłada głowicę ultrasonografu do powłok ciała i przesuwa ją, rejestrując kształty oraz struktury wewnętrzne. Badanie USG jest całkowicie bezpieczne, a także nie wymaga specjalnego przygotowania, choć w niektórych przypadkach takich, jak USG jamy brzusznej, może być zalecane unikanie napojów gazowanych bądź spożywanie niegazowanej wody mineralnej przed badaniem.
Zastosowania badania ultrasonograficznego
Badanie ultrasonograficzne (USG) znajduje szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach medycyny, umożliwiając dokładną diagnostykę wielu schorzeń. USG piersi jest powszechnie stosowane w diagnostyce zmian nowotworowych oraz ocenie struktur gruczołów sutkowych, szczególnie u młodszych pacjentek, gdzie tkanka piersi jest gęstsza. Wykonanie badania ultrasonograficznego tarczycy pozwala na ocenę: wielkości, struktury i wykrycie guzków tarczycy, co jest prymarne w monitorowaniu chorób tarczycy.
USG jest również wykorzystywane w diagnostyce przewodu pokarmowego, umożliwiając ocenę ścian jelit oraz wykrywanie zmian zapalnych czy guzów. Badanie pęcherza moczowego za pomocą USG pozwala na: ocenę objętości pęcherza, wykrywanie guzów oraz oceny zalegania moczu po mikcji. Ultrasonografia jest także stosowana wówczas, gdy ocenia się przepływ krwi w naczyniach krwionośnych, co stanowi istotny aspekt w diagnostyce chorób naczyniowych oraz nadciśnienia tętniczego.
Wczesne wykrycie zmian patologicznych jest możliwe dzięki wysokiej czułości i precyzji badania ultrasonograficznego. Przetwornik ultradźwięków rejestruje kształty oraz struktury wewnętrzne, co pozwala na szybkie i nieinwazyjne diagnozowanie. Badanie ultrasonograficzne jest również stosowane w wykrywaniu urazów kości i stawów, umożliwiając ocenę uszkodzeń tkanek miękkich oraz wykrywanie płynów w jamie stawowej.
W porównaniu do badań RTG (rentgena), tomografii komputerowej (CT) czy możliwości, jakie gwarantuje rezonans magnetyczny, USG jest całkowicie bezpieczne i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, co czyni je preferowanym wyborem w wielu przypadkach klinicznych. Wielu pacjentów decyduje się na wybór USG ze względu na jego bezpieczeństwo i brak potrzeby specjalnego przygotowania, jak na przykład unikanie picia napojów gazowanych przed badaniem jamy brzusznej.
Zastosowanie USG w diagnostyce nadciśnienia tętniczego, ocenie okolicznych węzłów chłonnych oraz monitorowaniu zmian nowotworowych czyni to badanie niezwykle wszechstronnym narzędziem w rękach lekarzy. Badanie ultrasonograficzne dostarcza cennych informacji, które są niezastąpione do postawienia trafnej diagnozy i skutecznego leczenia pacjentów.
- Banholzer J., Banholzer P., Ultrasonografia. Basic, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2023.
- Dogra V.S., Saad Wael E.A., Ultrasonografia zabiegowa., tłum. Gorczyca-Wiśniewska E., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2012.
- Podgórski M., USG kolana, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2024.
- Rak M., POCUS-Y. Ultrasonografia ratunkowa, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021.
- Respondek-Liberska M., Diagnostyka prenatalna USG/ECHO. Zmiany czynnościowe w układzie krążenia płodu, PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2019.
- Wylęgała A., Ultrasonografia okulistyczna, Wydawnictwo Alfa-Medica Press 2023.