Borelioza Przewodnik dla lekarzy pierwszego kontaktu

Borelioza Przewodnik dla lekarzy pierwszego kontaktu

Autor: Anna Korczak-Rogoń

Borelioza jest chorobą, która obrosła wieloma mitami i w naturalny sposób nakręciło się wokół niej swoiste „błędne koło”. Łatwy dostęp do internetowych i przekazywanych „pocztą pantoflową” sensacyjnych lub pozornie naukowych informacji, których rzetelności zwykle nikt nie weryfikuje, powoduje że pacjent, a nawet lekarz, może szybko zatracić zdrowy rozsądek.

Borelioza pobudza wyobraźnię. O ile sama nie przenosi się z człowieka na człowieka, o tyle jej odmiana emocjonalna: – „psycho-” czy „pseudoborelioza” – tak. Siła oddziaływania ludzkiego strachu jest tak duża, że sama łapię się na tym, że po przyjęciu kilku czy kilkunastu „obczytanych” pacjentów pod rząd muszę zrobić przerwę na oddzielenie ziarna od plew i ponowne ułożenie sobie w głowie udokumentowanych zasad postępowania.

Pracując przez wiele lat w oddziale neuroinfekcji i w poradni chorób zakaźnych oraz od ponad półtora roku w środowisku POZ szczególnie jasno widzę, jakie ograniczenia napotykają chorzy i ich lekarze w związku z diagnostyką chorób odkleszczowych. Pacjent, który nie może dostać się do lekarza specjalisty „na fundusz”, pacjent dla którego zagoniony lekarz POZ nie znalazł dość czasu czy empatii, który czuje się lekceważony i nie rozumie, co się z nim dzieje, źle interpretuje stosowane przez lekarzy określenia, dochodzi do wniosku, że „nikt nie wie, co mi jest” i – czasem za cenę własnego zdrowia – zaczyna szukać pomocy gdziekolwiek. Kontakt z osobami, które tak bardzo wierzą w mity na temat boreliozy, że padają ofiarami oszustów i hochsztaplerów działających pod płaszczykiem ILADS, rozpoznających i przez wiele miesięcy „leczących” boreliozę i „koinfekcje” koktajlami antybiotykowymi na podstawie pojedynczych wyników niewystandaryzowanych badań laboratoryjnych (w tym izolowanych wyników badania anty-EBV w klasie IgG! – bo i takie przypadki widziałam), bez rzetelnej diagnostyki różnicowej, budzi u mnie gniew i bezsilność. Poraża masowość fałszywych przekazów i brak możliwości instytucjonalnego ograniczenia pseudomedycznych działań.

Jedynym wyjściem pozostaje mrówcza „praca u podstaw”, w którą świadomie powinni włączyć się wszyscy pracownicy służby zdrowia, poczynając od lekarzy i pielęgniarek „pierwszego kontaktu”. Bo można opuścić ręce i powiedzieć: „trudno”. Można jednak także obok zamkniętych drzwi zobaczyć otwarte okno. Szansę na odświeżenie pasji, która kiedyś – każdemu z nas, lekarzy – podyktowała wybór tej właśnie drogi życiowej. Ostatecznie borelioza – jak kiedyś kiła, nazywana „wielką imitatorką” – przypomina nam, że to my mamy potrzebną wiedzę z zakresu całej interny, aby sobie z nią poradzić – dla dobra pacjentów.

Borelioza jest chorobą starą. Po raz pierwszy zanikowe zapalenie skóry (ACA – acrodermatitis chronica atrophicans) opisano w latach osiemdziesiątych XIX w., a rumień przewlekły wędrujący (ECM – erythema chronicum migrans) – po niespełna 30 latach. Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku, wkrótce po opisaniu przez Bannwartha zespołu neurologicznego obejmującego bóle korzonkowe, przewlekłe limfocytarne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenie nerwów czaszkowych lub obwodowych poprzedzone rumieniem wędrującym, wyizolowano ze zmian skórnych krętki podobne do bladych i zastosowano skuteczne leczenie penicyliną. Opis przypadków Lyme arthritis – epidemicznego nietypowego zapalenia stawów u dzieci – pochodzi z 1975 r., a powodujący je patogen – krętek Borrelia – został zidentyfikowany przez Burgdorfera we krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym i skórze chorych z boreliozą w 1982 r. Czynnik sprawczy boreliozy został zatem opisany po raz pierwszy ponad 70 lat temu i dzisiaj wiemy już o nim całkiem sporo.

Od czasu publikacji Sigala z roku 1995 (Sigal, 1995) niewiele się zmieniło. W diagnostyce boreliozy obowiązują te same, proste zasady: solidnie zebrany wywiad i badanie lekarskie (wzór wywiadu i badania zamieszczono na str. 55), zdrowy rozsądek i wykluczenie innych przyczyn. Ponadto: zaufanie do wyników badań laboratoryjnych (ELISA i Western blot – wykonywanych w odpowiedniej kolejności i traktowanych zasadniczo tylko jako potwierdzenie rozpoznania) oraz ostrożność w kwalifikacji do antybiotykoterapii (zwłaszcza ponownej). I jednocześnie – czujność, bo borelioza często może przebiegać podstępnie, a zbyt późno rozpoznana – pozostawić trwałe następstwa.

Niniejsze opracowanie nie ma ambicji stricte naukowych. Jest kompilacją doświadczenia Autorki z pracy z kilkoma tysiącami dorosłych chorych na boreliozę oraz wiedzy pochodzącej z wielu publikacji na temat tej choroby przeczytanych na przestrzeni ostatnich 12 lat. Ma stanowić praktyczną pomoc w codziennej praktyce lekarza POZ i przedstawić niezbędne minimum bazujące na aktualnej wiedzy (stąd cytowane piśmiennictwo w dużej mierze ogranicza się do prac poglądowych i zbiorczych). Jeśli pomoże Państwu odsiać fakty od mitów oraz uporządkować i oddzielić informacje istotne od nieistotnych, a także prawidłowo podejmować podstawowe decyzje diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie chorób odkleszczowych – bez niepotrzebnego odsyłania chorych do specjalistów chorób zakaźnych (za to z pilnym skierowaniem do odpowiedniej poradni lub wręcz szpitala w sytuacjach, gdy jest to wskazane) – to opracowanie spełni swoje zadanie.

Wprowadzenie do książki Borelioza Przewodnik dla lekarzy pierwszego kontaktu