Praktyczny podręcznik interpretacji równowagi kwasowo-zasadowej

Przedmowa do wydania polskiego:

"Współczesne zasady kontroli równowagi kwasowo-zasadowej organizmu człowieka kształtowały się od początku dwudziestego wieku, kiedy pomiędzy 1908 a 1916 r. za sprawą Lawrence’a J. Hendersona i Karla Alberta Hasselbacha związano równaniem zawartość jonów wodorowych organizmu ze stężeniem kwasów lotnych i nielotnych. Późniejsze interpretacje pierwotnej koncepcji, wyrażane przez tzw. szkołę kopenhaską czy bostońską, aż po złożony, ale niezwykle efektowny i przekonujący klinicznie model fizykochemiczny Petera A. Stewarta, pozwalały na uświadomienie sobie, jak wieloczynnikowym i trudnym interpretacyjnie modelem regulacji homeostatycznej są elementy utrzymania stabilności biochemicznej wewnętrznego środowiska człowieka. Sprowadzenie złożonych rozważań z zakresu nauk podstawowych do łóżka chorego i praktycznego wykorzystania w warunkach zdrowia i choroby stało się zadaniem, które stawiało przed sobą wielu autorów podręczników akademickich. Niestety, w licznych przypadkach złożoność wywodu lub brak należytego przygotowania PT Czytelnika prowadziły do trudności interpretacyjnych lub wręcz niezrozumienia tych zagadnień, podstawowych dla efektywnej terapii różnych schorzeń,. Ashfaq Hasan, znany już polskiemu Czytelnikowi autor rozważań na temat współczesnej wentylacji mechanicznej (Zrozumieć wentylację mechaniczną, Medipage 2013 r.), postanowił podjąć kolejną próbę interpretacji zagadnień równowagi kwasowo-zasadowej w warunkach klinicznych. Jednak w odróżnieniu od wielu fundamentalnych interpretacji zagadnienia opracowanie swoje oparł na oryginalnej, autorskiej koncepcji wykorzystującej mnemoniczne schematy i algorytmy. Zawarte w nich treści stwarzają na zasadzie kategoryzacji i uporządkowania schemat zrozumienia złożonych zjawisk, a w innych przypadkach niosą w sobie ładunek informacji teoretycznej o wymowie skutkowo-przyczynowej. Sam Autor, w przedmowie do I wydania Dzieła, pisze o swoim przekonaniu, iż takie prezentowanie złożonych treści może ułatwić zrozumienie i interpretację problemów równowagi kwasowo-zasadowej. Rzeczywiście, sposób przedstawienia nawet złożonych treści (np. równań P. Stewarta) staje się dostępny i wręcz oczywisty. A. Hasan nie kończy swoich rozważań wyłącznie na stanach fizjologicznych wahań składowych równowagi kwasowo-zasadowej, interpretując zachodzące zmiany w często spotykanych stanach chorobowych. Wręcz niezwykły jest końcowy XIII rozdział interpretujący przypadki kliniczne od A do Z, w których terapii umiejętność oceny zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej odegrała kluczową rolę. Stanowi to dydaktyczne przekierowanie dociekań PT Czytelnika ze sfery rozważań teoretycznych do praktycznej interpretacji treści Dzieła, zarazem wskazując szerokie obszary przydatności tego podręcznika w chorobach wewnętrznych, medycynie zabiegowej, w intensywnej terapii, anestezjologii czy medycynie ratunkowej i stanach bezpośredniego zagrożenia życia. Tak szerokie grono odbiorców znajdzie w rozważaniach Ashfaqa Hasana również dodatkowe wskazówki dla rozszerzenia swoich zainteresowań. W tym zakresie książka jest nieocenionym naukowym impulsem, który w krajowym piśmiennictwie nie ma odpowiednika. Mając wielką przyjemność redagować polską edycję kolejnego podręcznika Ashfaqa Hasana pt. Praktyczny podręcznik interpretacji równowagi kwasowo-zasadowej, oddaję w ręce PT Czytelnika dzieło oryginalne, potrzebne, niezwykłe w formie i bogate w treści, przydatne w pracy każdego lekarza."

 – Prof. nadzw. dr hab. n. med. Dariusz Maciejewski

Dla niewtajemniczonych interpretacja badania gazometrycznego może być trudnym zadaniem. Nieszczęśni studenci medycyny, ograniczeni czasowo, bezskutecznie borykają się z dokonaną przez Hasselbacha modyfikacją równania Hendersona, rozdarci pomiędzy kopenhaską a bostońską szkołą myślenia.

W dzisiejszej praktyce medycznej czas lekarza stał się cenny, a jego uwaga – ograniczona. Dlatego ważne jest, aby skupić się na tych aspektach medycyny, które faktycznie mają znaczenie. Posługując się pojęciami zakorzenionymi w fizjologii klinicznej (trudnej z natury do zrozumienia), warto przyswoić sobie podejście „algorytmiczne”. Obrazek może przekazać tysiąc słów; dobrze zbudowany algorytm zaoszczędzi dużo cennego czasu i pozwoli na ułożenie myśli.

Książka składa się z blokowych schematów, ułożonych w logicznej kolejności, wprowadzających i rozbudowujących stopniowo dany temat. Celem tego podręcznika jest umożliwienie studentom medycyny, rezydentom, pielęgniarkom oraz osobom odpowiedzialnym za wentylację szybkiego przyswojenia podstaw fizjologii oddychania, gospodarki kwasowo-zasadowej oraz umiejętności zastosowania nabytej wiedzy w praktyce klinicznej.