Zarys medycyny hiperbarycznej z elementami terapii skojarzonej (wyd. IV rozszerzone)

Zarys medycyny hiperbarycznej z elementami terapii skojarzonej (wyd. IV rozszerzone)

Autor: Aleksander Sieroń, Grzegorz Cieślar, Marek Kawecki

Historycznie, od lat wiadomo, że tlen jest gazem niezbędnym dla życia. Pod koniec XIX wieku polscy uczeni: profesorowie Olszewski i Wróblewski, skroplili tlen. Od tego czasu rozpoczęto wykorzystywanie wysokich stężeń tlenu do terapii, co nosi nazwę hiperbarii tlenowej. Hiperbarię stosowano do leczenia różnych schorzeń od początku XX wieku. W Kalifornii stworzono nawet „bary tlenowe”, w których pito drinki przebywając w atmosferze tlenu pod ciśnieniem dwóch atmosfer. Niestety, dramatyczne pożary związane z wysokim stężeniem tlenu zablokowały na długie lata rozwój hiperbarii tlenowej, wykorzystującej wysokie ciśnienie tlenu w specjalnych komorach. Dzięki rozwojowi wiedzy o korzystnych mechanizmach działania podwyższonego ciśnienia tlenu na chory organizm, w ostatnich latach nastąpił powrót do hiperbarii tlenowej. Bezdyskusyjna przydatność komór hiperbarycznych z wysokim ciśnieniem tlenu, obejmujących możliwość działania tlenu na cały organizm człowieka, jest w terapii nurkowej, w zatruciu tlenkiem węgla i w wielu innych schorzeniach. Polskim osiągnięciem w tej formie terapii jest stworzenie hiperbarii miejscowej. To nowatorskie rozwiązanie, w którym na tkanki działa nie tylko tlen, jest polskim wkładem w światową terapię. Współczesna technika i wykorzystanie koncentratorów tlenu umożliwia uzyskiwanie ciśnienia tlenu rzędu 1,3 do 1,5 atmosfery. Zastosowanie tej formy hiperbarii, nazywanej czasem hiperbarią łagodną, wymaga nowej oceny przydatności. W mojej opinii metoda kryje w sobie trzy możliwości.
Pierwszą jest poddanie tej formie hiperbarii zdrowych osób. Może ona obejmować zarówno osoby nieaktywne sportowo, prowadzące siedzący, „komputerowy” tryb życia. Zwiększenie ogólnoustrojowego utlenowania wpływa pozytywnie na poprawę ich dobrostanu. Natomiast u osób aktywnie uprawiających sport – amatorsko, a tym bardziej zawodowo – wykorzystanie tej formy hiperbarii skraca restytucję fizyczną, ale – co można zauważyć u sportowców po zawodach (np. u zawodników po meczu) – także restytucję mentalną. Drugie, wspomniane już pole wykorzystania metody, stanowią zastosowania medyczne. Penetracja tlenu przez skórę zwiększa tkankowy poziom tego niezbędnego dla życia pierwiastka, co w istotny sposób może
poprawiać leczenie, np. ran przewlekłych podudzi. Autor ma osobiste wieloletnie pozytywne doświadczenia w tym zakresie. Taka forma hiperbarii jest szczególnie korzystna przy skojarzeniu jej z innymi metodami fizjoterapii, w tym z zastosowaniem zmiennych pól magnetycznych. Trzecim, niestety współczesnym – pandemicznym, wykorzystaniem łagodnej hiperbarii jest możliwość pomocy pacjentom pocovidowym, u których występują różnego rodzaju zaburzenia funkcjonowania układów organizmu człowieka. Dotyczy to, np. układu krążenia, gdzie lepsze utlenowanie ma wpływ na pracę serca czy krążenie obwodowe, zwłaszcza w obrębie kończyn dolnych. Wsparcie tą formą hiperbarii w sposób szczególny może dotyczyć osób z pocovidowym pogorszeniem funkcji układu oddechowego. Podsumowując: nowe możliwości, jakie otworzyły się przed hiperbarią, a które są możliwe dzięki nowym rozwiązaniom technicznym, zwiększyły spektrum jej zastosowania w profilaktyce i medycynie klinicznej.

Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń dr h. c. multi