Odporność organizmu – czym jest i jak ją zwiększyć?

Odporność to kluczowa sprawa dla naszego organizmu, bowiem oznacza ona możliwość bronienia się ciała przed najróżniejszymi patogenami. Tych ostatnich nie jesteśmy w stanie częściowo pozbyć się ze środowiska, ani całkowicie ich wyeliminować, dlatego podstawę obrony organizmu przed nimi stanowi jego odporność. Rodzaje patogenów, oddziałujących codziennie na każdego z nas, są niezwykle różnorodne (biologiczne, chemiczne, jak również fizyczne), ale wszystkie działają w sposób degenerujący na procesy zachodzące w ciele człowieka. Odporność organizmu stanowi zatem odpowiedź na wszystkie czynniki środowiskowe, które mogą zaburzać, a nawet permanentnie uszkadzać jego funkcjonowanie.

Jakie czynniki konstytuują układ odpornościowy i jak funkcjonuje odporność każdego człowieka? Na te pytania odpowiadamy w poniższym artykule!

Odporność organizmu – definicja

Odporność organizmu polega na takim działaniu różnych substancji chemicznych, komórek i tkanek, aby współpracowały ze sobą przy wykrywaniu, neutralizowaniu, a w rezultacie zwalczaniu patogenów oraz innych substancji obcych.

Odporność organizmu to zdolność organizmu do obrony przed szkodliwymi czynnikami, do których należą głównie: infekcje, choroby czy urazy.

Definicja odporności organizmu

Odporność organizmu stanowi kluczowy element zapobiegania chorobom oraz utrzymywania zdrowia. Człowiek rodzi się, posiadając odporność nieswoistą, a zatem wyposażony jest w naturalne mechanizmy obronne. W toku upływu lat nabywa odporność swoistą, czyli organizm „uczy się” sposobów na walkę z patogenami.

Budowa i działanie układ odpornościowego

Układ odpornościowy można porównać do działania sprzężonych ze sobą czynników, jakimi są mechanizmy obronne. Układ odpornościowy jest określany również jako układ immunologiczny, a zatem stanowi szereg komórek oraz narządów, współpracujących ze sobą na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Należą do nich między innymi: grasica, limfocyty, przeciwciała, szpik kostny, śledziona, jak też tkanki limfatyczne (w tym węzły chłonne).

Zanim jednak cały układ immunologiczny zostanie powołany przez organizm do pracy, patogeny są zmuszone do pokonania różnych rodzajów barier. Wyróżniamy dwie bariery zewnętrzne: fizyczną oraz chemiczną. Pierwsza z nich, a więc fizyczna, to skóra oraz wszelkie błony śluzowe (obserwujemy je na przykład w układzie oddechowym, pokarmowym, czy moczowo-płciowym). Drugą z nich jest bariera chemiczna, czyli obecny w żołądku kwas solny. Będąc składowymi układu odpornościowego, chronią one wszystkie komórki układu odpornościowego przed wejściem w interakcje z patogenami.

Co dzieje się w momencie, gdy enzymy, wydzieliny ciała oraz naturalna flora bakteryjna nie radzą sobie z „zewnętrznymi intruzami”? Osłabiony organizm „woła” wówczas o pomoc wszystkie wcześniej wymienione komórki oraz narządy, tworzące układ immunologiczny. Co zaś dzieje się wtedy, gdy układ immunologiczny nie działa prawidłowo? Zdolność organizmu do walki z różnego rodzaju patogenami spada, a bariery zewnętrzne są niewystarczającą ochroną. Najprawdopodobniej nadchodzi czas, by wzmocnić odporność.

Rodzaje odporności

Dwa główne rodzaje odporności, odgrywające kluczową rolę w organizmie człowieka, to odporność wrodzona (nabywamy ją w życiu płodowym) oraz odporność swoista (wariant odporności nabytej, która kształtuje się nieustannie w toku naszego codziennego życia).

Mechanizmy obronne odporności wrodzonej posiadają szerokie spektrum ochrony organizmu, nawet w przypadku dzieci. Warto nadmienić, że stanowi ona aspekt dziedziczny, przekazywany z pokolenia na pokolenie, który jest aktywowany na „pierwszej linii frontu”, tuż po kontakcie z patogenami. Odporność wrodzona chroni nas zatem jako pierwsza, lecz nie posiada aż tak silnych właściwości, jak odporność nabyta. Cechą odporności wrodzonej jest automatyczna oraz natychmiastowa reakcja po kontakcie z różnymi patogenami. Dzięki niej układ odpornościowy uruchamia produkcję wydzielin, odpowiedzialnych za niszczenie niektórych bakterii oraz wspiera komórki układu immunologicznego, aby hamować produkcję, a także działanie niechcianych cząsteczek.

Odporność swoista to z kolei ten rodzaj obrony w naszym organizmie, który jest w pewnym stopniu nam poddany i możemy go stymulować. Swoją odporność swoistą nabywamy na drodze bezpośredniego stawania „twarzą w twarz” z antygenem, do oddziaływania którego stopniowo jesteśmy przyzwyczajani i w ten sposób organizm uodparnia się na jego szkodliwe wpływy. Główną rolę odgrywają limfocyty T oraz limfocyty B, które na początku infekcji, zwalczając patogen, wspomagają się pracą odporności wrodzonej, by potem działać, używając już tylko sił odporności nabytej.

Czynniki osłabiające układ immunologiczny

Najmocniej oddziałujące czynniki, osłabiające układ immunologiczny, to bez wątpienia źle dobrane posiłki, a więc brak tych składników odżywczych, które powinna zapewnić pełnowartościowa dieta i to nie tylko w okresie jesienno-zimowym, w jakim obserwujemy zwiększony spadek odporności.

Na nieprawidłową pracę układu immunologicznego wpływa także nieodpowiednia ilość aktywności fizycznej. Stanowi ona fundament dobrego samopoczucia i zdrowia. Najniższa cena, jaką ponosimy, gdy niewystarczająco dbamy o aktywność fizyczną, to często powracające przeziębienia bądź skłonność do infekcji – w rezultacie nasze limfocyty mogą przestać być w odpowiednim stopniu odporne na bakterie, co będzie prowadziło do częstych chorób.

Odporność organizmu osłabia też stres. Sprawia on, że poziom kortyzolu znacznie wzrasta, a ten z kolei wpływa niezwykle destrukcyjnie na zdrowie, gdyż burzy równowagę komórkową, a także deprecjonuje pracę całego układu immunologicznego. Obniżenie odporności wywołane stresem zmniejsza liczbę limfocytów, tym samym osłabiając zdolność organizmu do walki z niemalże każdym patogenem. Ponadto, stres sprawia, że zostaje zminimalizowana produkcja przeciwciał, redukująca możliwości organizmu do eliminacji wszelkich infekcji.

Sposoby na wzmocnienie odporności

Wzmacniając odporność, zyskujesz pewność tego, że limfocyty zwalczające patogeny w Twoim ciele będą miały zwiększoną szansę na to, aby niwelować wszelkie, atakujące Twój organizm, choroby. Jak w skuteczny sposób prawidłowo wzmacniać odporność organizmu?

Metod wzmocnienia odporności jest wiele. Analogicznie do tego, że liczne czynniki ją konstytuują, wiele elementów środowiskowych oraz socjologicznych ma również na nią wpływ. Do najważniejszych środków i nawyków, zwiększających odporność należą:

• Zbilansowana dieta – układ immunologiczny działa prawidłowo tylko wtedy, gdy do organizmu zostają dostarczone odpowiednie ilości niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania składników odżywczych. Właściwa dieta oparta jest na spożywaniu: owoców, warzyw, produktów zbożowych oraz wysokiej jakości tłuszczów i białek.
• Suplementacja witamin i minerałów – najczęściej suplementuje się witaminę D, C, A i K, cynk, β-karoten oraz kwasy omega, które nie tylko wspierają odporność organizmu, lecz posiadają także właściwości antyoksydacyjne. Stosowanie probiotyków również wzmacnia organizm nie tylko w okresie jesienno-zimowym, czy w trakcie przeziębienia, ale gwarantuje zdrową mikroflorę jelitową przez cały rok. Wzmocnienie zdrowia jelit ściśle łączy się z intensyfikowaniem odporności.
• Systematyczna aktywność fizyczna – właściwie działa układ odpornościowy wówczas, gdy zapewniamy organizmowi codzienną, regularną dawkę ruchu oraz wysiłku. Poprawa krążenia krwi pozytywnie wpływa na regulację pracy układu immunologicznego.
• Właściwa ilość i jakość snu, uwarunkowana wiekiem człowieka. Warto podkreślić, że inne zapotrzebowanie na sen ma dziecko, osoba dorosła, a także seniorzy. Odporność działa prawidłowo wtedy, gdy dostarczamy organizmowi odpowiednią ilość snu.
• Redukcja stresu – długotrwale działające czynniki wzmagające stres powodują osłabienie odporności organizmu. Sięganie po techniki relaksacyjne stanowi więc kluczową kwestię w zachowaniu spokojnego oraz harmonijnego życia.
• Unikanie szkodliwych substancji – rezygnacja z: picia alkoholu, palenia papierosów oraz innych wyrobów tytoniowych, a także całkowite wyeliminowanie substancji o działaniu narkotycznym sprawia, że układ odpornościowy człowieka działa prawidłowo.

Układ odpornościowy jest stymulowany przez całe życie. Praca nad jego odpowiednim, zbilansowanym funkcjonowaniem powinna trwać nieustannie. Mnogość uwarunkowań, jakie mają wpływ na to, jak organizm walczy ze szkodliwymi czynnikami sprawia, że należy dbać o siebie w możliwie najszerszym spektrum. Zbilansowana dieta, wystarczająca ilość pełnowartościowego snu, unikanie substancji szkodzących, minimalizowanie stresu, regularne ćwiczenia fizyczne oraz gwarantowanie odpowiedniej dawki ruchu, a także sięganie po suplementy diety, stworzone na bazie naturalnych składników – to najważniejsze kwestie, na jakie trzeba zwracać uwagę, dbając o działanie układu odpornościowego.